Ruim een half jaar na de gemeenteraadsverkiezingen heeft Leidschendam-Voorburg nog altijd geen nieuw college.
Twee pogingen om tot een coalitie te komen liepen stuk en inmiddels zijn VVD, D66 en CDA aan een derde poging begonnen.
Vooral het dossier Vlietland heeft de politieke verhoudingen onder druk gezet. Hoe kan een formatie zo lang duren en wat is nodig om weer tot samenwerking te komen? In Midvliet Actueel sprak Hans Biard daarover met John Bijl, directeur van het Perikles Instituut.
Dat gemeentelijke formaties langer duren dan vroeger, verbaast Bijl niet. Gemeenten hebben de afgelopen twintig jaar steeds meer verantwoordelijkheden gekregen, onder meer op het gebied van zorg, werk en inkomen, veiligheid en de energietransitie. Tegelijkertijd is het politieke landschap versnipperd geraakt.
‘Grote fracties bestaan bijna niet meer’, zegt Bijl. Waar vroeger één of twee grote partijen het initiatief konden nemen, zijn tegenwoordig vaker meerdere partijen nodig om een meerderheid te vormen. Daar komen onderwerpen bij waarover de tegenstellingen groot kunnen zijn, zoals opvang van asielzoekers, windmolens of betaald parkeren.
De gemeenteraad na de installatie op 1 april 2026 (foto: gemeente LV)
Vlietland breekt eerste poging op
In Leidschendam-Voorburg bleek vooral Vlietland zo’n onderwerp. Na de verkiezingen van 18 maart begonnen VVD, D66 en GBLV/Gemeentebelangen aan onderhandelingen over voortzetting van hun samenwerking uit de vorige bestuursperiode. Op vrijwel alle onderwerpen wisten de drie partijen elkaar te vinden, maar begin juni liepen de gesprekken alsnog vast op Vlietland Noord. VVD en GBLV wilden ruimte houden voor de plannen voor recreatiewoningen, terwijl D66 zich daartegen verzette.
Volgens Bijl kunnen juist dit soort onderwerpen een formatie volledig gaan beheersen. ‘Democratie heeft één ding heel hard nodig en dat is dat mensen goed naar elkaar luisteren en soms ook bereid zijn elkaar iets te gunnen. Blijkbaar is dat in dit dossier ontzettend moeilijk gebleken.’
Na het mislukken van de eerste poging gingen VVD en GBLV verder met PRO Leidschendam-Voorburg. Die onderhandelingen leken lange tijd wel te gaan slagen. De partijen bereikten in augustus zelfs overeenstemming over een concept-coalitieakkoord, inclusief afspraken over Vlietland. Maar eind augustus stemden de leden van PRO het akkoord weg. Daarmee kwam ook aan de tweede formatiepoging een einde.
Spanningen binnen en tussen partijen
De langdurige formatie heeft niet alleen geleid tot spanningen tussen partijen. Ook binnen partijen liepen de meningen uiteen. Bijl vindt dat op zichzelf niet uitzonderlijk. Politiek gaat volgens hem juist over onderwerpen die mensen belangrijk vinden en waarbij emoties hoog kunnen oplopen.
Problematisch wordt het volgens hem wanneer partijen vooral proberen van elkaar te winnen. ‘Op het moment dat je denkt dat er in een democratie iets te winnen valt ten koste van de ander, gaat het eigenlijk al mis bij dat idee.’
De Nederlandse lokale politiek heeft volgens Bijl juist als voordeel dat er meestal meer dan twee politieke blokken zijn. Daardoor blijft er ruimte om meerderheden te zoeken en compromissen te sluiten. Maar daarvoor moeten partijen wel bereid zijn naar elkaar te luisteren en is soms iemand nodig die als moderator tussen partijen kan optreden.
Ook kiezer ziet vooral ruzie
Een langdurig conflict kan bovendien gevolgen hebben voor de manier waarop inwoners naar de lokale politiek kijken. Uit onderzoek waar het Perikles Instituut bij betrokken is, ziet Bijl dat mensen niet alleen afhaken omdat ze geen vertrouwen meer zouden hebben in politici, maar ook omdat ze het gevoel krijgen dat de politiek niet meer over hen gaat.
‘Ze maken alleen maar ruzie’, is volgens hem een reactie die regelmatig terugkomt. ‘Als je dan zo’n enorm conflict ziet waarin zelfs politici er niet meer uitkomen, dan snap ik dat mensen afstand nemen.’ Daar zit volgens Bijl een lastige tegenstelling. Politici worden gekozen om op te komen voor hun achterban en hun standpunten, maar inwoners verwachten tegelijkertijd dat zij in staat zijn de gemeente op een normale en respectvolle manier te besturen. ‘En iedereen begrijpt dat daar soms een compromis bij hoort.’
Extra raadsvergadering over de formatie op 3 september (foto: Midvliet)
Derde poging met VVD, D66 en CDA
Na het mislukken van de tweede formatiepoging gaf de gemeenteraad op 3 september D66 en CDA het voortouw in een nieuwe verkenning.
Informateurs Fatma Koşer Kaya en Meindert Smallenbroek spraken vervolgens met alle elf fracties. Zij adviseerden om VVD, D66 en CDA met elkaar te laten onderhandelen. Daarbij adviseerden zij de drie partijen om meteen aan het begin duidelijke afspraken te maken over Vlietland, met als uitgangspunt dat het gebied ‘zo groen mogelijk’ blijft. Ook riepen zij de hele gemeenteraad op bij te dragen aan het versterken van het onderlinge vertrouwen.
Op 27 september begonnen de onderhandelingen daadwerkelijk. VVD, D66 en CDA hebben samen negentien zetels en daarmee een meerderheid in de gemeenteraad. Arnoud Breedijk begeleidt de gesprekken als formateur. De partijen hebben afgesproken tijdens de onderhandelingen geen inhoudelijke mededelingen te doen.
Lees ook: VVD, D66 en CDA starten coalitieonderhandelingen
En als het opnieuw niet lukt?
Zelfs als ook de derde poging strandt, betekent dat niet dat een gemeente onbestuurbaar wordt. Bijl wijst op Papendrecht, waar de formatie ook al maanden duurt. Hij kent die situatie goed: na de verkiezingen trad hij daar zelf op als eerste verkenner. In Papendrecht werd begin juli bijna een nieuw college geïnstalleerd, maar een dag daarvoor splitste een raadslid zich af van een van de beoogde coalitiepartijen. Daardoor verdween de meerderheid en ging de installatie niet door. De gemeenteraad benoemde daarop twee ervaren bestuurders van buiten Papendrecht als tijdelijke wethouders. Zij besturen de gemeente samen met de burgemeester, terwijl de politieke partijen doorgaan met de zoektocht naar een structurele coalitie.
Zo’n oplossing laat volgens Bijl zien dat het vormen van een coalitie niet tegen elke prijs hoeft. Uiteindelijk is vooral van belang dat de gemeenteraad zijn werk kan blijven doen: debat voeren, belangen afwegen en besluiten nemen.
Voor Leidschendam-Voorburg ligt de aandacht voorlopig bij VVD, D66 en CDA. Of zij na twee mislukte pogingen wel tot een nieuw stadsbestuur komen, moet de komende periode blijken.
Luister het hele gesprek met John Bijl terug in de podcast van Midvliet Actueel: Waarom loopt de formatie in Leidschendam-Voorburg zo vast?
Door: Karin van der Spek
Foto’s: archieffoto’s Midvliet ter illustratie
