Van de 300-jarige Franse Kerk in Voorburg tot de Laurentiuskerk in Stompwijk, de historische panden rond de sluis in Leidschendam en het voormalige Dr. Neherlaboratorium.
Tijdens Open Monumentendag gingen afgelopen weekend op tal van plekken de deuren open. Midvliet nam een kijkje bij een aantal bijzondere monumenten in de gemeente en sprak met de mensen die meer konden vertellen over hun geschiedenis en huidige functie.
Start bij 300-jarige Franse Kerk
De officiële opening van Open Monumentendag Leidschendam-Voorburg vond plaats bij de Franse Kerk in Voorburg. Wethouder Bianca Bremer gaf daar het startschot voor het monumentenweekend.
Dat juist deze plek was gekozen, was geen toeval. De Franse Kerk bestaat dit jaar 300 jaar. ‘Ik zou bijna zeggen: kijk eens wat er achter me staat’, zei Bremer over de keuze voor de locatie. ‘De Franse Kerk bestaat dit jaar ook 300 jaar. Wij dachten: dat is wel een heel unieke gebeurtenis om hier Open Monumentendag Leidschendam-Voorburg te starten.’
De geschiedenis van de kerk sluit bovendien aan bij het thema van Open Monumentendag dit jaar: ‘Veerkrachtig erfgoed, in tijden van onzekerheid’. De kerk werd gebouwd voor hugenoten die Frankrijk ontvluchtten vanwege geloofsvervolging en in Nederland een nieuw bestaan opbouwden.
Rob Kuiper, voorzitter van Stichting Open Monumentendag Leidschendam-Voorburg, wees tijdens de opening op die geschiedenis. De mensen die destijds naar Nederland kwamen, leefden eveneens in een periode van onzekerheid. Ook binnen was voor bezoekers van alles te bekijken. De Franse Kerk heeft een sobere inrichting, passend bij haar protestantse geschiedenis. Onder meer twee tinnen kruiken uit de negentiende eeuw en het orgel behoren tot de bijzondere onderdelen van het interieur.
Laurentiuskerk nog altijd belangrijk voor Stompwijk
Ook de Laurentiuskerk in Stompwijk opende tijdens Open Monumentendag haar deuren. Het grote kerkgebouw neemt al lange tijd een belangrijke plaats in binnen het dorp.
Volgens Marianne Turk, voorganger bij de Laurentiuskerk, was de omvang van de kerk vroeger goed te verklaren. Bij veel gelegenheden zat vrijwel de hele gemeenschap in de kerk en kon het gebouw helemaal vol zitten. Bezoekers kregen zaterdag de mogelijkheid om ook plekken te bekijken die normaal minder snel in beeld komen. Zo nam Midvliet een kijkje in de sacristie. Dit is de ruimte waar de priester zich voorbereidt op een viering en de liturgische gewaden aantrekt.
In de kerk worden daarnaast verschillende relikwieën bewaard. Een daarvan is een relikwie van Laurentius, de heilige naar wie de kerk is vernoemd. Het gaat om een zeer klein stukje bot. Volgens Turk heeft de kerk ook een verklaring waaruit de echtheid ervan moet blijken. Een pastoor zou het relikwie meer dan honderd jaar geleden in Rome hebben aangevraagd vanwege de naam van de kerk.
De Laurentiuskerk is niet alleen een monument, maar wordt nog volop gebruikt. Iedere zondag zijn er vieringen en daarnaast vinden er onder meer uitvaarten, huwelijken en dopen plaats. Bij bijzondere gelegenheden kan de kerk nog steeds helemaal vollopen. Een bekend voorbeeld in Stompwijk is de carnavalsmis.
Ook zijn er activiteiten buiten de reguliere vieringen. Rond Kerst wordt bijvoorbeeld een kerstmarkt gehouden en worden kerststukjes gemaakt voor mensen die wel een opkikkertje kunnen gebruiken. Die activiteiten zijn volgens Turk niet alleen bedoeld voor mensen die bij de kerk betrokken zijn.
https://youtu.be/UZ-SUAiOP-c
Industrieel erfgoed in het Neherlab
Ook het voormalige Dr. Neherlaboratorium in Leidschendam opende tijdens Open Monumentendag de deuren. Het gebouw speelde jarenlang een belangrijke rol bij onderzoek en technologische ontwikkelingen van de PTT en geldt inmiddels als industrieel erfgoed.
Midvliet nam een kijkje in het volledig gerenoveerde auditorium. Mandy Schild, initiatiefnemer en mede-eigenaar van het Neherlab Auditorium, vertelde dat aan de renovatie een lang traject voorafging. ‘We zijn maar liefst zes jaar bezig geweest om te zorgen dat het is zoals het er nu uitziet.’ Volgens Schild waren er onderweg de nodige uitdagingen, maar verdwijnen die naar de achtergrond zodra zichtbaar wordt wat er uiteindelijk is gerealiseerd en hoeveel mensen inmiddels van de ruimte gebruikmaken.
Tijdens Open Monumentendag stond in het auditorium een programma rond het thema veerkracht centraal. Daarbij werd vanuit verschillende invalshoeken naar het verleden en heden gekeken. Zo was er aandacht voor de technologische geschiedenis van het Neherlaboratorium, voor de ontwikkeling van Leidschendam-Voorburg en voor persoonlijke verhalen van mensen die met tegenslagen of veranderingen te maken kregen.
Een van de sprekers was Cathelijne van Andel, mede-auteur van de ‘Gebiedsbiografie Leidschendam-Voorburg: 1 gemeente, 3 gezichten’. Zij omschrijft het boek als een levensverhaal, maar dan niet van één persoon. ‘Het is een levensverhaal van een gemeente, van een gebied dat continuïteit kent met drie heel eigenzinnige dorpskernen, maar tegelijkertijd ook heel veelzijdig is.’
Voor het boek is uitgebreid onderzoek gedaan in archieven en naar oude tekeningen en plannen. Ook historische verenigingen en inwoners werden bij het onderzoek betrokken. ‘Het is een historisch verhaal over bewoners, maar het is ook door bewoners en in samenwerking met een heleboel mensen in deze gemeente tot stand gekomen’, aldus Van Andel.
https://youtu.be/3jZHmhddXi0
Historische panden rond de sluis
In Leidschendam ging Midvliet ook langs het historische sluisgebied. Samen met Idsard Bosman van Vereniging Erfgoed Leidschendam werd gekeken naar de verschillende oude panden rond de sluis.
Daarbij blijkt dat niet ieder gebouw dat er historisch uitziet nog volledig oorspronkelijk is. Sommige panden zijn in de loop van de tijd gereconstrueerd of op een andere plek opnieuw opgebouwd. Andere gebouwen zijn wel behouden gebleven. Bosman wees onder meer op het pand van Zwennes en de voormalige melkwinkel van Petrus van Leeuwen als voorbeelden van panden die nog herinneren aan het vroegere Leidschendam.
Ook de Dorpskerk, die in Leidschendam bekendstaat als de Peperbus, deed mee aan Open Monumentendag. Vereniging Erfgoed Leidschendam had daar een informatiestand ingericht waar bezoekers meer te weten konden komen over de historie van het gebied.
Het Leidschendamse a-capellakoor Cantiamo zorgde in de kerk voor muziek en trad tijdens de monumentendag op voor het aanwezige publiek.
https://youtu.be/0vqFj2LHdQM
Binnenkijken in het smalste pandje van de Herenstraat
In Voorburg konden bezoekers ook binnenkijken in het smalste pandje van de Herenstraat. Tegenwoordig is daar de Kunstuitleen gevestigd, maar het pand heeft door de jaren heen verschillende bestemmingen gehad.
Volgens medewerker Lisette Krul was op deze plek vroeger een steegje. Vanaf 1889 was er een kruidenierszaak gevestigd. Die bleef er ongeveer 25 jaar. Daarna werd het pand onder meer gebruikt door een loodgieter en later door een zilversmid.
Vooral die laatste bestemming blijkt bij sommige Voorburgers nog bekend te zijn. Mensen die langs het pand lopen, herkennen het volgens Krul nog als de vroegere winkel van zilversmid Spiedsma.
Inmiddels zit de Kunstuitleen al meer dan veertig jaar in het smalle pand.
Het historische gebouw geeft volgens Krul een bijzondere sfeer aan de kunst die er wordt tentoongesteld. Erg praktisch is het niet altijd. Het verplaatsen van kunstwerken over de smalle trap kan bijvoorbeeld lastig zijn. Daar staat volgens haar de uitstraling van het oude pand tegenover, met onder meer veel hout en zichtbare sporen van de geschiedenis.
Verschillende kanten van lokaal erfgoed
De rondgang van Midvliet liet verschillende kanten van het erfgoed in Leidschendam-Voorburg zien. Van eeuwenoude kerken en historische winkelpanden tot het industriële verleden van het Dr. Neherlaboratorium. Sommige gebouwen hebben nog altijd hun oorspronkelijke functie, andere kregen in de loop van de tijd een heel nieuwe bestemming.
Zo bood Open Monumentendag bezoekers afgelopen weekend de gelegenheid om niet alleen monumentale gebouwen te bekijken, maar ook meer te horen over hun geschiedenis en huidige gebruik.
Verslag: Jona van der Meer en Hans Biard
Camera en montage: Marcel Breeuwsma en Kamal Azizi
Door: Karin van der Spek
