Het bijzondere oorlogsverhaal van de familie Remmerswaal uit Leidschendam heeft een nieuw hoofdstuk gekregen.
Andries Remmerswaal en Johanna van Santen zijn postuum onderscheiden met de Yad Vashem-onderscheiding, de hoogste Israëlische erkenning voor niet-Joden die tijdens de Holocaust Joden hebben gered.
Kleindochter Corina van Strien nam de onderscheiding op 16 juli samen met haar broer André namens de familie in ontvangst. In Midvliet Actueel blikte zij terug op de ceremonie in de synagoge. ‘Dat was heel bijzonder. Wanneer kom je nu in een synagoge? De aandacht die eraan wordt besteed, de penning zelf die in Israël is geslagen en de manier waarop alles wordt uitgereikt… het is heel indrukwekkend.’
Corina van Strien in Midvliet Actueel (foto: Tom Lek)
Opgenomen als eigen kind
Tijdens de Tweede Wereldoorlog boden Andries Remmerswaal en Johanna van Santen onderdak aan Joodse kinderen in hun woning aan de Veursestraatweg. Een van hen was de driejarige Karel Bleekveld, die via een Amsterdamse verzetsgroep in Leidschendam terechtkwam. Om zijn identiteit te beschermen kreeg hij de naam Karel Remmerswaal.
Volgens kleindochter Corina maakten haar grootouders geen onderscheid tussen hun eigen kinderen en de onderduikers. ‘Mijn opa en oma vonden het heel gewoon om een kind op te nemen, met gevaar voor eigen leven. Voor mij is ome Karel opgegroeid als één van hun eigen kinderen. Hij werd niet verstopt op een kamertje of op een geheime plek, maar leefde gewoon mee in het gezin.’
Leven in voortdurende spanning
Hoewel Karel deel uitmaakte van het gezin, leefde de familie voortdurend met de angst om ontdekt te worden. Van Strien vertelt dat die spanning altijd aanwezig was. ‘Er is echt wel spanning geweest. Mijn oudste oom vertelde altijd dat het heel spannend was. Je wist nooit wie je kon vertrouwen.’ Die angst bleek niet ongegrond. Volgens Van Strien werd haar opa zelfs bedreigd. ‘Mijn opa werd aangesproken met de woorden: “Remmerswaal, dat Jodenkind moet weg, anders verraad ik je.” Toch bleef de familie Karel beschermen. Hij maakte vanuit het huis aan de Veursestraatweg de bevrijding mee. Later omschreef hij zijn verblijf bij de familie Remmerswaal als ‘onvergetelijk fijn’. Ook na de oorlog bleef de band met de familie bestaan.
Verborgen familiegeschiedenis
Hoewel het verhaal binnen de familie bekend was, werd er jarenlang nauwelijks over gesproken. Volgens Van Strien was het voor haar oom moeilijk om terug te kijken op de oorlog. ‘Mijn oom praatte daar helemaal niet makkelijk over. Hij was zijn vader en moeder kwijtgeraakt en eigenlijk het grootste deel van zijn familie. Het was echt een verborgen verhaal.’ Juist daarom besloot Van Strien ongeveer vijf jaar geleden in actie te komen om de geschiedenis van haar grootouders vast te leggen. ‘Ik dacht: als ik nu geen stappen onderneem, gebeurt het nooit meer.’
Via de gemeente kwam zij in contact met Erfgoed Leidschendam. Historicus Idsard Bosman dook vervolgens de archieven in en reconstrueerde het verhaal. ‘Er kwam zoveel materiaal boven water. Dat hadden wij zelf ook nooit allemaal geweten.’ Het onderzoek leidde in 2022 tot de onthulling van een herinneringsbord bij de voormalige woning aan de Veursestraatweg 50-52, waar tijdens de oorlog Joodse kinderen werden opgevangen.
Idsard Bosman, Charles Bleekveld (zoon van Karel Bleekveld) en Corina van Strien onthullen het herinneringsbord aan de Veursestraatweg 50 in 2022.
Internationaal eerbetoon
De Yad Vashem-onderscheiding wordt niet zomaar toegekend. Volgens Van Strien gaat daar een uitgebreid internationaal onderzoek aan vooraf. ‘Het verhaal gaat via de Israëlische ambassade naar Yad Vashem. Daar wordt alles onderzocht. Dat duurt anderhalf tot twee jaar. Het wordt echt van begin tot eind gecontroleerd. Je krijgt zo’n penning niet zomaar.’ Naast de penning ontving de familie een officiële oorkonde. De namen van Andries Remmerswaal en Johanna van Santen worden bovendien opgenomen bij Yad Vashem in Jeruzalem, waar zij blijvend worden herdacht als mensen die tijdens de Holocaust Joden hebben gered.
Het verhaal van Karel Bleekveld
Karel Bleekveld was drie jaar oud toen hij in 1942 via een Amsterdamse verzetsgroep bij de familie Remmerswaal aan de Veursestraatweg terechtkwam. Zijn oudere broer Jacques werd ondergebracht bij een ander onderduikadres in Friesland. Om hem te beschermen kreeg Karel de naam Karel Remmerswaal.
Hij groeide op als één van de kinderen van het gezin, sliep samen met zijn ‘broers’, speelde buiten met buurtkinderen en maakte vanuit het huis aan de Veursestraatweg de bevrijding mee. Later keek hij met warme gevoelens terug op die periode en noemde hij zijn verblijf bij de familie Remmerswaal ‘onvergetelijk fijn’. Na de oorlog bleek dat van zijn Joodse familie slechts enkele personen de Holocaust hadden overleefd. De band met de familie Remmerswaal bleef echter zijn hele leven bestaan.
Luister het gesprek met Corina van Strien terug in de podcast van Midvliet Actueel: Bijzondere onderscheiding na onderduikadres postuum uitgereikt
Door: Karin van der Spek
Bron en foto onthulling bordje: Erfgoed Leidschendam
